Ինչպես օգնել հարազատին տանը վերականգնվել կաթվածից. խնամողի ուղեցույց

Կաթված է լինում, երբ ուղեղի որևէ հատվածի արյան հոսքը փակվում է, կամ արյունատար անոթը պատռվում է։ Ուղեղի բջիջները վնասվում են, ուստի մարմնի այն մասերը, որ այդ բջիջներն էին կառավարում, կարող են այլևս նույն կերպ չգործել։ Ամեն կաթված տարբեր է, ուստի վերականգնումն էլ յուրաքանչյուրի մոտ տարբեր է ընթանում։

Ձեր հարազատը կարող է զգալ մարմնի մի կողմի թուլություն կամ թմրություն, դժվարանալ քայլել կամ հավասարակշռություն պահել, ունենալ խոսքի կամ բառերը հասկանալու փոփոխություններ, կուլ տալու դժվարություն, տեսողության փոփոխություններ կամ հիշողության և մտածողության խնդիրներ։ Շատերը նաև զգում են տխրություն, անհանգստություն, հուսահատություն կամ հեշտությամբ լաց են լինում։ Սա շատ տարածված է կաթվածից հետո և թուլության նշան չէ։

Ամենաարագ առաջընթացը հաճախ լինում է առաջին շաբաթների և ամիսների ընթացքում, բայց ուղեղը կարող է երկար ժամանակ շարունակել բարելավվել։ Վերականգնումը սովորաբար դանդաղ վերելք է՝ լավ ու դժվար օրերով։ Փոքր հաջողություններն էլ կարևոր են։ Ձեր հաստատուն աջակցությունն ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան գուցե պատկերացնում եք։

Վերականգնումը (ռեաբիլիտացիան) ուղղորդված մարզումն է, որ օգնում է ուղեղին և մարմնին նորից սովորել հմտությունները։ Շուտ սկսելը և հաճախ կրկնելը լավագույն հնարավորությունն են տալիս կարողությունները վերականգնելու։ Կաթվածի վերականգնման սիրտը երեք տեսակի թերապիա է, և դրանք հաճախ աշխատում են որպես թիմ։

Ֆիզիկական թերապիան (PT) վերականգնում է ուժը, հավասարակշռությունը և քայլելը։ Օկուպացիոն թերապիան (OT՝ կենցաղային հմտությունների թերապիա) օգնում է ամենօրյա գործերին, ինչպիսիք են հագնվելը, լողանալը, ճաշ պատրաստելը և անվտանգ սարքավորումներ օգտագործելը։ Խոսքի թերապիան (լոգոպեդիա) օգնում է խոսելուն, բառերը հասկանալուն, մտածելու հմտություններին և անվտանգ կուլ տալուն։

Հարավային Կալիֆորնիայում շատ ընտանիքներ այս խնամքը ստանում են Medicare-ի (տարեցների պետական ապահովագրություն) տնային խնամքի ծառայության միջոցով։ Medicare-ը կարող է տուն ուղարկել բուժքույր, ինչպես նաև ֆիզիկական, օկուպացիոն և խոսքի թերապևտներ։ Իրավունք ստանալու համար բժիշկը պետք է հաստատի, որ ձեր հարազատը մասնագիտական թերապիայի կամ բուժքույրական խնամքի կարիք ունի, տնակապ է (տնից դուրս գալը իսկապես ջանք է պահանջում), և խնամքը նշանակված է բժշկի կողմից վերանայվող պլանով։ Երբ դիմում եք Medicare-ի կողմից հավաստագրված տնային խնամքի գործակալությանը, ապահովագրված այցերի համար ոչինչ չեք վճարում։

Խնդրեք հիվանդանոցի դուրսգրման պատասխանատուին (discharge planner) կազմակերպել տնային խնամքը, նախքան ձեր հարազատը հիվանդանոցից դուրս կգա։ Եթե թերապիան օգնում է, հարցրեք թերապևտներին՝ արդյոք հնարավոր է լրացուցիչ այցեր նշանակել, որ առաջընթացը շատ շուտ չդադարի։

Երբ մարդ մեկ անգամ կաթված է ունեցել, նա նորը ունենալու ավելի բարձր ռիսկ ունի։ Լավ լուրը՝ այդ ռիսկի մեծ մասը կարելի է նվազեցնել հաստատուն, ամենօրյա խնամքով։ Սա ամենակարևոր բանն է, որում կարող եք օգնել որպես խնամող։

Բարձր զարկերակային ճնշումը կաթվածի առաջին պատճառն է։ Օգնեք ձեր հարազատին տանը չափել զարկերակային ճնշումը, գրի առնել թվերը և կիսվել բժշկի հետ։ Բժիշկների թիմերը հաճախ նպատակ են դնում ճնշումը 130/80-ից ցածր պահել, բայց ձեր հարազատի համար ճիշտ նպատակը սահմանում է բժիշկը։

Դեղերն օգնում են միայն այն դեպքում, երբ ընդունվում են ամեն օր՝ ճիշտ ինչպես նշանակված է։ Դրանք հաճախ ներառում են ճնշման դեղեր, արյունը նոսրացնող դեղ կամ ասպիրին և ստատին՝ խոլեստերինի համար։ Երբեք մի դադարեցրեք կամ փոխեք դեղը՝ առանց բժշկին հարցնելու։ Նաև օգնեք վերահսկել շաքարախտը և խոլեստերինը, մատուցեք սրտի համար օգտակար, քիչ աղով ուտելիք, խրախուսեք թեթև ֆիզիկական ակտիվություն՝ որքան բժիշկը թույլ է տալիս, և աջակցեք ծխելը թողնելուն։

Բաց մի թողեք ոչ մի հսկողական այց։ Այս այցերը թույլ են տալիս բժշկին ճշգրտել դեղերը և վաղ նկատել խնդիրները։ Եթե ձեր հարազատը սրտի անկանոն զարկ ունի (նախասրտերի ֆիբրիլյացիա), հարցրեք բժշկին այդ մասին, քանի որ դա բարձրացնում է կաթվածի ռիսկը և հաճախ արյունը նոսրացնող դեղ է պահանջում։

Անվտանգ տունը նվազեցնում է ընկնելու ռիսկը, որը տարածված է կաթվածից հետո։ Անցեք ամեն սենյակով և պատկերացրեք, թե ինչպես է շարժվում ձեր հարազատը։ Խնդրեք օկուպացիոն թերապևտին այցելել և առաջարկել փոփոխություններ՝ հատուկ ձեր տան համար։

Հաղորդակցման հարցում համբերատար եղեք։ Եթե ձեր հարազատը դժվարանում է բառերի հետ (աֆազիա՝ խոսքի խանգարում), դա չի նշանակում, որ նա չի կարող պարզ մտածել։ Ժամանակ տվեք նրան, տվեք այո-կամ-ոչ հարցեր, օգտագործեք կարճ նախադասություններ և փորձեք ցույց տալ, գրել կամ նկարներ օգտագործել։ Անջատեք հեռուստացույցը, որ ավելի հեշտ լինի կենտրոնանալ։ Երբեք նրա մասին մի խոսեք այնպես, կարծես նա այնտեղ չէ։

Եթե կուլ տալը խնդիր է, խստորեն հետևեք խոսքի թերապևտի սննդի և ըմպելիքի ցուցումներին՝ խեղդվելը և թոքերի վարակները կանխելու համար։ Ուտելու ժամանակ նստեք ուղիղ և արեք դանդաղ։

Խնամքը սիրո դրսևորում է, բայց նաև ծանր աշխատանք։ Եթե դուք հյուծվեք, չեք կարողանա օգնել ձեր հարազատին։ Ձեր մասին հոգ տանելը նրա մասին հոգ տանելու մի մասն է, ոչ թե շքեղություն։

Ընդունեք օգնությունը, երբ ընկերները կամ ընտանիքն առաջարկում են, և տվեք նրանց կոնկրետ գործեր, օրինակ՝ դեղ բերել կամ մեկ ժամ ձեր հարազատի կողքին նստել։ Պահեք պարզ թղթապանակ կամ հեռախոսի գրառում՝ դեղերով, բժիշկներով և այցերով, որ ոչինչ չկորչի։ Հետևեք ձեր սեփական սթրեսի նշաններին, ինչպիսիք են քնի խնդիրները, զայրույթի կամ հուսահատության զգացումը, և խոսեք ձեր բժշկի հետ, եթե դրանք կուտակվեն։

Կալիֆորնիայում ընտանիքները կարող են իրավունք ունենալ լրացուցիչ օգնության։ In-Home Supportive Services-ը (IHSS՝ տնային աջակցության ծառայություններ) Medi-Cal-ի ծրագիր է, որը կարող է վճարել անձնական խնամքի և տանը օգնության համար՝ տարեց, կույր կամ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց, և շատ դեպքերում ընտանիքի անդամը կարող է լինել վարձատրվող խնամողը։ Ձեր վարչաշրջանի (county) սոցիալական ծառայությունների գրասենյակը կարող է բացատրել, թե ինչպես դիմել։

Քանի որ ձեր հարազատը նոր կաթվածի ավելի բարձր ռիսկ ունի, սովորեք նախազգուշական նշանները և արագ գործեք։ Դրանք հիշելու հեշտ ձևը FAST բառն է (անգլերեն՝ «արագ»)։ Նոր կաթվածը բժշկական արտակարգ իրավիճակ է, և առաջին րոպեներին ու ժամերին օգնություն ստանալը կարող է փրկել ուղեղը և մարդու կյանքը։

Եթե տեսնեք այս նշաններից թեկուզ մեկը, նույնիսկ եթե թվում է, թե անցնում է, անմիջապես զանգահարեք 911։ Մի սպասեք՝ տեսնելու, թե արդյոք կլավանա, և ինքներդ մի քշեք դեպի հիվանդանոց։ Շտապօգնության անձնակազմը կարող է ճանապարհին սկսել բուժօգնությունը և ձեր հարազատին արագ տանել ճիշտ հիվանդանոց։

Նշեք այն ժամանակը, երբ առաջին անգամ տեսաք ախտանիշները, և ասեք 911-ի օպերատորին։ Բժիշկներին անհրաժեշտ է իմանալ, թե երբ է սկսվել՝ լավագույն բուժումն ընտրելու համար։