Ինչպես կանխել ընկնելը և ապահով դարձնել տունը տարեց մարդու համար

Ընկնելը 65 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի մարդկանց մոտ վնասվածքի թիվ մեկ պատճառն է։ Ամեն տարի տարեցներից մոտավորապես 1-ը 4-ից ընկնում է, և ընկնելու շատ դեպքեր հանգեցնում են ոսկրերի կոտրվածքի, գլխի վնասվածքի և երկար ու դժվար ապաքինման։

Ընկնելը կարող է ամբողջովին փոխել մարդու կյանքը։ Կոնքի ոսկրի կոտրվածքը կարող է նշանակել վիրահատություն, շաբաթներ վերականգնողական կենտրոնում և տանը ավելի շատ օգնության կարիք։ Նույնիսկ ընկնելը, որ լուրջ վնասվածք չի պատճառում, կարող է տարեց մարդուն վախեցնել շարժվելուց։ Այդ վախը հանգեցնում է ավելի քիչ ակտիվության, ավելի թույլ մկանների և կրկին ընկնելու ավելի մեծ հավանականության։

Ընկնելը սովորական բան է, բայց ծերանալու բնական մասը չէ։ Ընկնելու դեպքերի մեծ մասը պատահում է այնպիսի բաների պատճառով, որոնք դուք կարող եք փոխել, ինչպիսիք են վատ լուսավորությունը, թույլ ամրացված գորգերը կամ գլխապտույտ առաջացնող դեղերը։ Սա լավ նորություն է, որովհետև նշանակում է, որ ընկնելու շատ դեպքեր կարելի է կանխել։

Ընկնելու դեպքերի մեծ մասը պատահում է տանը։ Տունը մեկ առ մեկ սենյակ շրջելը վտանգները նկատելու լավագույն միջոցն է։ Ահա մի պարզ ցանկ, որ կարող եք անել մեկ կեսօրվա ընթացքում։

Սկսեք հյուրասենյակից և մուտքից, ապա անցեք բաղնիք, խոհանոց, ննջասենյակ և աստիճաններ․

Հյուրասենյակ և մուտք․ Հեռացրեք գորգիկները, կամ դրանք հարթ պահեք երկկողմանի գորգի կպչուն ժապավենով կամ սահող մակերես չունեցող միջադիրով։ Թույլ ամրացված գորգերը սայթաքելու ամենամեծ վտանգներից են։ Հեռախոսի, լիցքավորիչի և երկարացնող լարերը հեռու տեղափոխեք քայլելու ճանապարհներից։ Անցումները մաքուր պահեք ավելորդ իրերից, կոշիկներից և ընտանի կենդանիների խաղալիքներից։

Բաղնիք․ Զուգարանի կողքին և լոգարանի կամ ցնցուղի ներսում տեղադրեք բռնակներ՝ պատի հենասյուներին պտուտակված։ Սրբիչի կախիչը բռնակ ՉԷ և չի դիմանա մարդու քաշին։ Ավելացրեք սահող մակերես չունեցող գորգիկ լոգարանի ներսում և ռետինե հատակով գորգիկ դրսում։ Բարձրացված զուգարանակոնք և ցնցուղի աթոռ նույնպես կարող են օգնել։

Խոհանոց․ Ամենօրյա ամանեղենն ու սնունդը պահեք ցածր դարակներում, որպեսզի ոչ ոք ստիպված չլինի բարձրանալ կամ ձգվել։ Թափվածն անմիջապես սրբեք։ Երբեք մի կանգնեք աթոռի վրա, գործածեք բռնակով կայուն սանդուղք-աթոռ։

Ննջասենյակ․ Լամպ դրեք մահճակալից հեշտ հասանելի տեղում, բաղնիք տանող ճանապարհին գործածեք գիշերային լամպ, և մահճակալի կողքին պահեք հեռախոս կամ օգնություն կանչելու միջոց։

Աստիճաններ և միջանցքներ․ Ամեն սանդուղքի ԵՐԿՈՒ կողմում էլ ավելացրեք ամուր բազրիք, աստիճանները մաքուր պահեք, ամեն աստիճանի եզրը նշեք վառ ժապավենով և ուղղեք թույլ ամրացված կամ պատռված գորգը։

Ամենուր լուսավորություն․ Գործածեք վառ լամպեր, միջանցքներում և բաղնիքներում ավելացրեք գիշերային լամպեր, և լույսի անջատիչները տեղադրեք հասանելի տեղում՝ աստիճանների ու միջանցքների երկու ծայրերում։

Այն, ինչ մարդ հագնում է ոտքերին, իսկապես տարբերություն է ստեղծում։ Ընկնելու շատ դեպքեր պատահում են թույլ ամրացված հողաթափերի, առանց սահելուն դիմադրող մակերեսի գուլպաների կամ մաշված կոշիկների պատճառով։

Հարավային Կալիֆոռնիայի տաք եղանակին թափթփուկներն ու հետնամասը բաց սանդալները ամենուր են, բայց դրանք վտանգավոր են, որովհետև սահում են ոտքից և հենարան չեն տալիս։ Դրա փոխարեն խրախուսեք ամուր կոշիկներ՝ նույնիսկ տան ներսում։

Որոշ դեղեր մարդկանց մոտ առաջացնում են գլխապտույտ, քնկոտություն կամ գլխի թեթևություն, ինչը կարող է հանգեցնել ընկնելու։ Ռիսկը մեծանում է, երբ մարդ միանգամից մի քանի դեղ է ընդունում, ինչը սովորական է տարեց մարդկանց մոտ։

Հավասարակշռության վրա ավելի հաճախ ազդող դեղերի թվում են քնաբերները, հանգստացնողներն ու հանդարտեցնողները, օփիոիդ ցավազրկողները, որոշ հակադեպրեսանտներ և արյան ճնշման կամ սրտի դեղերը, որոնք կանգնելիս կարող են առաջացնել արյան ճնշման հանկարծակի անկում։ Առանց դեղատոմսի վաճառվող հակաալերգիկ և քնաբեր միջոցները նույնպես կարող են քնկոտություն առաջացնել։

Ինքնուրույն մի դադարեցրեք որևէ դեղ։ Դրա փոխարեն բժշկին կամ դեղագործին բերեք ամեն հաբի ամբողջ ցանկը՝ ներառյալ վիտամինները և առանց դեղատոմսի արտադրանքը, և հարցրեք․ «Սրանցից որևէ մեկը կարո՞ղ է բարձրացնել ընկնելու ռիսկը»։ Բժիշկը կարող է փոխել դեղաչափը, փոխարինել դեղը կամ փոխել ընդունելու ժամանակը։ Կալիֆոռնիայի շատ դեղատներ նույնպես անվճar դեղերի ստուգում են առաջարկում։

Ավելի ուժեղ ոտքերն ու ավելի լավ հավասարակշռությունը ընկնելը կանխելու ամենազորեղ միջոցներից են։ Շարժումը պարտադիր չէ, որ դժվար լինի կամ շատ ժամանակ խլի։ Հարավային Կալիֆոռնիայի մեղմ եղանակը տարվա մեծ մասում հեշտ է դարձնում ամենօրյա քայլելը։

Օգնող պարզ քայլեր (նախքան սկսելը խորհրդակցեք բժշկի հետ և հենվեք սեղանի կամ ամուր աթոռի վրա)․ մի քանի անգամ իրար հետևից աթոռից կանգնեք և նորից նստեք՝ ոտքերի ուժ ամրապնդելու համար, սեղանին բռնած՝ վարժվեք մեկ ոտքի վրա կանգնել, ամեն օր զբոսնեք՝ թեկուզ կարճ, թաղամասի շուրջը կամ առևտրի կենտրոնում, և փորձեք ապացուցված հավասարակշռության դասընթաց, օրինակ Թայ Չի, որ շատ ծերերի կենտրոններ ու Ծերության հարցերով տարածքային գործակալությունները (Area Agencies on Aging) առաջարկում են էժան կամ անվճar։

Բժշկից կամ ֆիզիոթերապևտից խնդրեք ընկնելու ռիսկի գնահատում, եթե տարեց մարդն անցյալ տարվա ընթացքում ընկել է, քայլելիս իրեն անկայուն է զգում կամ անհանգստանում է ընկնելուց։ CDC-ի (հիվանդությունների վերահսկման կենտրոն) STEADI մոտեցումը (Stopping Elderly Accidents, Deaths and Injuries՝ տարեցների դժբախտ պատահարների, մահերի ու վնասվածքների կանխում) մատակարարներին տալիս է երեք պարզ քայլ․ մի քանի հարցերով ստուգել ռիսկը, գնահատել այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են հավասարակշռությունը, դեղերն ու տեսողությունը, և միջամտել ծրագրով, օրինակ վարժություններով, դեղի փոփոխությամբ կամ տան փոփոխություններով։ Medicare-ի (դաշնային բժշկական ապահովագրություն) տարեկան առողջության այցը լավ առիթ է սա բարձրաձայնելու համար, և ֆիզիոթերապևտը կարող է անհատական վարժությունների ծրագիր կազմել։

Պարտադիր չէ այս ամենն անել միայնակ։ Կալիֆոռնիան ունի ծրագրեր, որոնք օգնում են տարեց մարդկանց ապահով մնալ տանը, և շատերն անվճar կամ էժան են։

Կալիֆոռնիայի ծերության հարցերով վարչությունը (California Department of Aging) վարում է «Dignity at Home» ընկնելու կանխարգելման ծրագիրը, որ կարող է տրամադրել տան անվտանգության ստուգումներ, տանը փոքր փոփոխություններ, օրինակ բռնակներ, և կապեր այլ ծառայությունների հետ։ Ձեր տեղական Ծերության հարցերով տարածքային գործակալությունը (Area Agency on Aging) կարող է ձեզ ուղղորդել դեպի ընկնելու կանխարգելման դասընթացներ և տան օգնություն։

Այն ընտանիքների համար, ովքեր օգնում են տարեց ծնողին, «In-Home Supportive Services» (IHSS՝ տանը աջակցող ծառայություններ) ծրագիրը կարող է վարձատրել խնամողին՝ ամենօրյա գործերին օգնելու համար։ Հարավային Կալիֆոռնիայի ևս մեկ խորհուրդ․ երկրաշարժերի պատճառով ամրացրեք բարձր գրապահարաններն ու կահույքը պատին, որպեսզի դրանք չկարողանան մարդու վրա շուռ գալ։

Տեղական օգնություն գտնելու համար զանգահարեք Eldercare Locator-ին՝ 1-800-677-1116 հեռախոսով։ Եթե անգլերենից բացի այլ լեզվով եք խոսում, թարգմանիչ խնդրեք․ ծառայությունն անվճar է։