ایمنی منزل
چگونه از زمین خوردن سالمند پیشگیری کنیم و خانه را برای او امن سازیم
آخرین بازبینی ۶ مرداد ۱۴۰۵

برای پیشگیری از زمین خوردن، خانه را اتاقبهاتاق ایمنتر کنید: نور را بیشتر کنید، قالیچهها را بردارید یا محکم بچسبانید، در حمام دستگیره نصب کنید، سیمها را جمع کنید و پلهها را خلوت نگه دارید. کفش محکم بپوشید، در صورت نیاز از عصا یا واکر استفاده کنید، داروها را با پزشک مرور کنید و دربارهی ارزیابی خطر زمین خوردن بپرسید.
نکات کلیدی
- زمین خوردن مهمترین علت آسیبدیدگی در افراد ۶۵ سال به بالا است، اما بیشتر آنها قابلپیشگیریاند و بخشی طبیعی از پیر شدن نیستند.
- یک بررسی ایمنیِ اتاقبهاتاق انجام دهید: نور را بیشتر کنید، قالیچهها را محکم بچسبانید یا بردارید، در حمام دستگیرههای کمکیِ واقعی نصب کنید، سیمها را جمع کنید و در هر دو طرف پلهها نرده بگذارید.
- کفش محکم و ضدلغزش بپوشید، در صورت توصیه از عصا یا واکر استفاده کنید و از پزشک یا داروساز بپرسید که آیا دارویی میتواند باعث سرگیجه شود.
- با تمرینهای تعادلی و قدرتی فعال بمانید و اگر زمین خوردهاید یا احساس بیثباتی میکنید، از پزشک یا فیزیوتراپ درخواست ارزیابی خطر زمین خوردن (STEADI مربوط به CDC) کنید.
چرا زمین خوردن برای سالمندان اینقدر خطرناک است؟
زمین خوردن، علت شمارهٔ یک آسیبدیدگی در افراد ۶۵ سال به بالا است. تقریباً از هر ۴ سالمند، ۱ نفر هر سال زمین میخورد و بسیاری از این زمینخوردنها به شکستگی استخوان، ضربهٔ سر و دورهٔ نقاهتی طولانی و دشوار میانجامد.
یک بار زمین خوردن میتواند تمام زندگی یک فرد را تغییر دهد. شکستگی لگن ممکن است به معنای جراحی، چند هفته بستری در مرکز توانبخشی و نیاز به کمک بیشتر در خانه باشد. حتی زمینخوردنی که آسیب جدی به بار نمیآورد، میتواند سالمند را از حرکت کردن بترساند. این ترس به کمتحرکی، ضعیفتر شدن عضلات و احتمال بیشتر زمین خوردن دوباره منجر میشود.
زمین خوردن شایع است، اما بخشی طبیعی از پیر شدن نیست. بیشتر زمینخوردنها به دلیل چیزهایی رخ میدهند که میتوان تغییرشان داد؛ مانند نور کم، قالیچههای لغزنده یا دارویی که سرگیجه ایجاد میکند. این خبر خوبی است، چون یعنی از بسیاری از زمینخوردنها میتوان پیشگیری کرد.
- در کالیفرنیا، در یک سال اخیر، زمین خوردن در میان افراد ۶۵ سال به بالا باعث ۲٬۵۲۱ مرگ، بیش از ۱۱۴٬۰۰۰ بستری در بیمارستان و بیش از ۳۱۷٬۰۰۰ مراجعه به اورژانس شده است.
- آسیبهای ناشی از زمین خوردن در سال ۲۰۲۰ حدود ۸۰ میلیارد دلار برای نظام سلامت آمریکا هزینه داشته است.
- شمار مرگهای ناشی از زمین خوردن در سالمندان رو به افزایش بوده است؛ به همین دلیل پیشگیری بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
فهرست ایمنی خانه، اتاقبهاتاق، برای پیشگیری از زمین خوردن چیست؟
بیشتر زمینخوردنها در خانه اتفاق میافتد. بهترین راه برای پیدا کردن خطرها این است که خانه را اتاقبهاتاق بگردید. در ادامه یک فهرست ساده آمده که میتوانید در یک بعدازظهر انجامش دهید.
از اتاق نشیمن و ورودی خانه شروع کنید و بعد به سراغ حمام، آشپزخانه، اتاق خواب و پلهها بروید:
- اتاق نشیمن و ورودی: قالیچهها را بردارید، یا آنها را با چسب دوطرفهٔ فرش یا زیرفرشی ضدلغزش صاف و محکم روی زمین نگه دارید. قالیچههای لغزنده یکی از بزرگترین عوامل گیر کردن پا و افتادن هستند. تلفن، شارژر و سیمهای رابط را از مسیرهای عبور و مرور دور کنید. مسیرها را از وسایل پراکنده، کفش و اسباببازی حیوانات خانگی خالی نگه دارید.
- حمام: کنار توالت و داخل وان یا زیر دوش، دستگیرههای کمکی نصب کنید که با پیچ به تیرکهای داخل دیوار محکم شده باشند. میلهٔ حوله دستگیرهٔ کمکی نیست و وزن یک فرد را تحمل نمیکند. داخل وان یک زیرپایی ضدلغزش و بیرون آن یک پادری با پشت لاستیکی بگذارید. صندلی توالت فرنگیِ بلندتر و یک صندلی حمام هم میتواند کمک کند.
- آشپزخانه: ظرفها و خوراکیهای روزمره را در قفسههای پایین بگذارید تا کسی مجبور نباشد بالا برود یا دست دراز کند. هر چیزی که روی زمین ریخت، فوراً تمیز کنید. هرگز روی صندلی نایستید؛ از یک چهارپایهٔ پلهدار محکم که دستگیره دارد استفاده کنید.
- اتاق خواب: یک چراغ در دسترس کنار تخت بگذارید، در مسیر رفتن به حمام از چراغخواب استفاده کنید و یک تلفن یا وسیلهای برای کمک خواستن را کنار تخت نگه دارید.
- پلهها و راهروها: در هر دو طرف هر پله، یک نردهٔ محکم نصب کنید، پلهها را خلوت نگه دارید، لبهٔ هر پله را با چسب رنگیِ روشن مشخص کنید و فرش شل یا پارهشده را درست کنید.
- روشنایی همهجا: از لامپهای پرنور استفاده کنید، در راهروها و حمام چراغخواب بگذارید و کلیدهای برق را در دو سر پلهها و راهروها در دسترس قرار دهید.
کفش و وسایل کمکحرکتی چگونه خطر زمین خوردن را کاهش میدهند؟
آنچه فرد به پا میکند واقعاً فرق ایجاد میکند. بسیاری از زمینخوردنها به دلیل دمپایی گشاد، جوراب بدون سطح ضدلغزش یا کفش فرسوده رخ میدهند.
در هوای گرم جنوب کالیفرنیا، دمپایی انگشتی و صندلهای پشتباز همهجا دیده میشوند، اما خطرناکاند؛ چون از پا در میروند و هیچ نگهداریای برای پا ندارند. به جای آنها، حتی داخل خانه، فرد را به پوشیدن کفش محکم تشویق کنید.
- کفشی انتخاب کنید که اندازهٔ پا باشد، کف محکم و ضدلغزش داشته باشد و با بند یا چسب (ولکرو) بسته شود تا از پا در نیاید.
- روی کف سرامیکی یا چوبیِ صاف، با جوراب، جورابساقبلند یا دمپایی شل راه نروید.
- اگر عصا یا واکر توصیه شده است، هر بار از آن استفاده کنید، نه فقط روزهایی که حالتان خوب نیست. وسیلهای که در کمد بماند، کمکی نمیکند.
- مطمئن شوید عصا یا واکر ارتفاع درستی دارد و سرِ لاستیکیِ ضدلغزش و نوی آن سالم است. یک فیزیوتراپ میتواند آن را درست تنظیم کند و شیوهٔ ایمن استفاده از آن را نشان دهد.
- وسیلهٔ کمکحرکتی را نزدیک تخت و صندلی نگه دارید تا هنگام بلند شدن، بهراحتی در دسترس باشد.
کدام داروها میتوانند خطر زمین خوردن را بیشتر کنند؟
بعضی داروها باعث سرگیجه، خوابآلودگی یا منگی میشوند که میتواند به زمین خوردن بینجامد. وقتی فرد چند دارو را همزمان مصرف میکند، این خطر بیشتر میشود؛ چیزی که در سالمندان رایج است.
داروهایی که بیشتر بر تعادل اثر میگذارند عبارتاند از قرصهای خواب، آرامبخشها و مسکّنهای اعصاب، مسکّنهای مخدر (اوپیوئیدی)، برخی داروهای ضدافسردگی، و داروهای فشار خون یا قلب که میتوانند هنگام بلند شدن باعث افت ناگهانی فشار خون شوند. داروهای بدوننسخهٔ آلرژی و خوابآور هم میتوانند خوابآلودگی ایجاد کنند.
هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. بهجای آن، فهرست کاملی از همهٔ داروها، از جمله ویتامینها و داروهای بدوننسخه، را نزد پزشک یا داروساز ببرید و بپرسید: «آیا ممکن است هر کدام از اینها خطر زمین خوردن را بیشتر کند؟» پزشک ممکن است مقدار مصرف را تنظیم کند، دارو را عوض کند یا زمان مصرف را تغییر دهد. بسیاری از داروخانههای کالیفرنیا هم مرور رایگان داروها را ارائه میدهند.
تمرینهای تعادلی چه کمکی میکنند و چه زمانی باید درخواست ارزیابی خطر زمین خوردن کنید؟
پاهای قویتر و تعادل بهتر، یکی از قدرتمندترین راههای پیشگیری از زمین خوردن است. حرکت کردن لازم نیست سخت باشد یا وقت زیادی بگیرد. هوای ملایم جنوب کالیفرنیا باعث میشود پیادهرویِ روزانه در بیشتر ماههای سال آسان باشد.
کارهای سادهای که کمک میکنند (پیش از شروع با پزشک مشورت کنید و برای تکیهگاه، دستتان را به پیشخوان یا یک صندلیِ محکم بگیرید): چند بار پشت سر هم از روی صندلی بلند شوید و دوباره بنشینید تا عضلات پا قوی شود؛ در حالی که پیشخوان را گرفتهاید، روی یک پا ایستادن را تمرین کنید؛ هر روز پیادهروی کنید، حتی یک پیادهرویِ کوتاه دور محله یا در مرکز خرید؛ و یک کلاس تعادلیِ اثباتشده مانند تایچی را امتحان کنید که بسیاری از مراکز سالمندان و «آژانسهای محلی سالمندی» (Area Agency on Aging) آن را ارزان یا رایگان برگزار میکنند.
اگر سالمند در یک سال گذشته زمین خورده، هنگام راه رفتن احساس بیثباتی میکند یا نگران زمین خوردن است، از پزشک یا فیزیوتراپ درخواست ارزیابی خطر زمین خوردن کنید. رویکرد STEADI مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) که مخفف «پیشگیری از حوادث، مرگها و آسیبهای سالمندان» است، سه گام ساده را پیش روی کادر درمان میگذارد: غربالگری خطر با چند پرسش، ارزیابی مواردی مانند تعادل، داروها و بینایی، و مداخله با یک برنامه مانند ورزش، تغییر دارو یا تغییرات خانه. معاینهٔ سالانهٔ سلامتِ مِدیکر (Medicare، بیمهٔ درمانی سالمندان) فرصت خوبی برای مطرح کردن این موضوع است و فیزیوتراپ میتواند یک برنامهٔ ورزشیِ شخصی طراحی کند.
چه کمکهایی در جنوب کالیفرنیا در دسترس است؟
لازم نیست همهٔ این کارها را بهتنهایی انجام دهید. کالیفرنیا برنامههایی دارد که به سالمندان کمک میکند در خانه ایمن بمانند و بسیاری از آنها رایگان یا کمهزینهاند.
«ادارهٔ سالمندی کالیفرنیا» (California Department of Aging) برنامهای به نام «کرامت در خانه برای پیشگیری از زمین خوردن» (Dignity at Home Fall Prevention Program) را اجرا میکند که میتواند بازدید ایمنی خانه، تغییرات کوچک خانه مانند نصب دستگیرههای کمکی، و ارتباط با دیگر خدمات را فراهم کند. «آژانس محلی سالمندی» (Area Agency on Aging) در منطقهٔ شما میتواند شما را به کلاسهای پیشگیری از زمین خوردن و کمک در منزل راهنمایی کند.
برای خانوادههایی که از پدر یا مادر سالمند خود مراقبت میکنند، برنامهٔ «خدمات حمایتی در منزل» (In-Home Supportive Services یا IHSS) ممکن است هزینهٔ یک مراقب را برای کمک در کارهای روزمره بپردازد. یک نکتهٔ دیگر مخصوص جنوب کالیفرنیا: به دلیل زلزله، کتابخانهها و مبلمان بلند را به دیوار محکم کنید تا روی کسی واژگون نشوند.
برای یافتن کمک محلی، با «مرکز راهنمای مراقبت از سالمندان» (Eldercare Locator) به شمارهٔ ۱-۸۰۰-۶۷۷-۱۱۱۶ تماس بگیرید. اگر به زبانی غیر از انگلیسی صحبت میکنید، درخواست مترجم کنید؛ این خدمت رایگان است.
پرسشهای متداول
سالمندان هر چند وقت یکبار زمین میخورند؟
تقریباً از هر ۴ نفر ۶۵ سال به بالا، ۱ نفر هر سال زمین میخورد. زمین خوردن مهمترین علت آسیبدیدگی و مرگهای ناشی از آسیب در این گروه سنی است، اما با ایمنتر کردن خانه، فعال ماندن و مرور داروها با پزشک، از بیشتر زمینخوردنها میتوان پیشگیری کرد.
اگر پدر یا مادرم زمین بخورد و نتواند بلند شود، چه کار کنم؟
آرام باشید و برای بلند کردن او عجله نکنید. وجود درد، خونریزی یا نشانههای شکستگی استخوان را بررسی کنید. اگر سرش ضربه خورده، نمیتواند حرکت کند، درد شدید دارد یا گیج و منگ است، فوراً با ۹۱۱ تماس بگیرید. اگر به نظر میرسد حالش خوب است، کمکش کنید به پهلو بچرخد، کمی استراحت کند و بعد بهآرامی با کمک یک صندلی محکم بلند شود.
آیا مِدیکر (Medicare) هزینهٔ بررسی خطر زمین خوردن یا دستگیرههای کمکی را پوشش میدهد؟
معاینهٔ سالانهٔ سلامتِ مِدیکر میتواند شامل غربالگری خطر زمین خوردن، بدون هزینهٔ اضافی، باشد و پزشک در صورت نیاز میتواند فیزیوتراپی تجویز کند. مِدیکرِ استاندارد معمولاً هزینهٔ دستگیرههای کمکی یا تغییرات خانه را نمیپردازد، اما برخی طرحهای Medicare Advantage و برنامههای ایالتی ممکن است کمک کنند. با طرح بیمهٔ خود بررسی کنید.
آیا میلهٔ حوله و دستگیرهٔ کمکی یکی هستند؟
نه. میلهٔ حوله فقط برای نگه داشتن حولهٔ سبک ساخته شده و اگر کسی به آن تکیه دهد، ممکن است از دیوار کنده شود. دستگیرهٔ کمکی محکمتر است و باید با پیچ به تیرکهای داخل دیوار بسته شود. همیشه دستگیرههای کمکیِ واقعی را نزدیک توالت، وان و دوش نصب کنید و مطمئن شوید که محکم بسته شدهاند.
آیا ورزش واقعاً میتواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد؟
بله. ورزشهایی که عضلات پا را قوی میکنند و تعادل را بهتر میکنند، مانند بلند شدن از روی صندلی، ایستادن روی یک پا، پیادهروی و تایچی، بهطور اثباتشده زمین خوردن را کاهش میدهند. آهسته شروع کنید، به یک تکیهگاه محکم بگیرید و از پزشک یا فیزیوتراپ بپرسید کدام ورزشها برای شما بیخطر است.
رویکرد STEADI مرکز CDC چیست؟
STEADI مخفف «پیشگیری از حوادث، مرگها و آسیبهای سالمندان» است. این یک برنامهٔ مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) است که کادر درمان را راهنمایی میکند تا سالمندان را از نظر خطر زمین خوردن غربالگری کنند، علتهایی مانند تعادل، بینایی و داروها را ارزیابی کنند و با یک برنامه مداخله کنند. از پزشک خود بخواهید در مراجعهٔ بعدی، غربالگری STEADI را انجام دهد.
منابع
- CDC — Facts About Falls (Older Adult Fall Prevention)
- CDC — STEADI (Stopping Elderly Accidents, Deaths & Injuries)
- National Council on Aging — Get the Facts on Falls Prevention
- California Department of Aging — Falls Prevention Resources
- California Department of Aging — Dignity at Home Fall Prevention Program
راهنماهای مرتبط
این راهنما جنبه آموزشی دارد و توصیه پزشکی نیست. در مواقع اضطراری با ۹۱۱ تماس بگیرید.
