مدیریت ایمن داروها برای سالمندان در خانه

با افزایش سن، مصرف چند دارو برای مشکلات مختلف سلامتی—مانند فشار خون بالا، دیابت یا بیماری قلبی—امری رایج است. به مصرف هم‌زمانِ داروهای متعدد «پُلی‌فارماسی» (چنددارویی) گفته می‌شود. در میان افراد 65 ساله و بالاتر، حدود 4 نفر از هر 10 نفر پنج تا نُه دارو مصرف می‌کنند و نزدیک به 2 نفر از هر 10 نفر، ده دارو یا بیشتر.

داروی بیشتر یعنی احتمال بیشترِ بروز مشکل. داروها می‌توانند به شکل‌های خطرناکی روی هم اثر بگذارند. ممکن است یک نوبت دارو فراموش شود یا به‌اشتباه دو بار مصرف شود. داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها و مکمل‌های گیاهی هم به حساب می‌آیند و آن‌ها نیز هنگام مصرف همراه با داروهای نسخه‌ای می‌توانند مشکل‌ساز شوند.

این خطر کوچکی نیست. سالمندان بسیار بیشتر از افراد جوان‌تر به دلیل واکنش بد به یک دارو در بیمارستان بستری می‌شوند و بسیاری از این موارد قابل پیشگیری بوده‌اند. خبر خوب اینکه چند روش ساده در خانه می‌تواند جلوی بیشتر اشتباهات دارویی را بگیرد.

مفیدترین ابزار، داشتنِ یک فهرست دارویی به‌روز است. نام هر داروی نسخه‌ای، داروی بدون نسخه، ویتامین و مکملی را که فرد مصرف می‌کند بنویسید. برای هرکدام، نام دارو، مقدار مصرف (چه اندازه)، زمان مصرف و علت مصرف را یادداشت کنید. هر بار که چیزی تغییر کرد، فهرست را به‌روز کنید.

فهرست را جایی نگه دارید که به‌سرعت پیدایش کنید و آن را به هر ویزیت پزشک، مراجعه به داروخانه و اورژانس همراه ببرید. یک نسخه از آن را به هر کسی که در مراقبت کمک می‌کند بدهید. مؤسسه‌ی ملی سالمندی (National Institute on Aging) برگه‌های رایگانی ارائه می‌دهد که می‌توانید برای شروع چاپ کنید.

چند عادت ساده، مصرف روزانه‌ی دارو را بسیار ایمن‌تر می‌کند:

داروها را در جایی خنک و خشک، دور از گرما و رطوبت نگه دارید. کمد حمام در واقع انتخاب بدی است، چون بخارِ حاصل از دوش به آن می‌رسد. یک قفسه در اتاق خواب یا کمد آشپزخانه دور از اجاق گاز معمولاً بهتر است. هر دارو را در همان ظرف اصلی و برچسب‌دار خود نگه دارید و آن‌ها را دور از دسترس کودکان و نوه‌ها قرار دهید.

دور ریختن درست داروهای قدیمی یا مصرف‌نشده از همه‌ی اعضای خانه محافظت می‌کند. داروهای اضافه‌ای که در کمد می‌مانند ممکن است به‌اشتباه مصرف شوند یا مورد سوءاستفاده قرار گیرند.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) می‌گوید بهترین گزینه برای بیشتر داروها، برنامه‌ی بازپس‌گیری دارو (drug take-back) است. می‌توانید داروهای مصرف‌نشده را در بسیاری از داروخانه‌ها و ایستگاه‌های پلیس تحویل دهید، یا از رویدادهای «روز ملی بازپس‌گیری داروهای نسخه‌ای» اداره‌ی مبارزه با مواد مخدر (DEA) استفاده کنید. برای یافتن یک صندوق تحویل نزدیک خود در سراسر شهرستان‌های لس‌آنجلس، اورنج، سن‌دیگو، ریورساید و سن‌برناردینو، از ابزار مکان‌یابِ وب‌سایت DEA استفاده کنید.

اگر هیچ گزینه‌ی بازپس‌گیری در دسترس نبود، FDA می‌گوید بیشتر داروها را می‌توان همراه با زباله‌ی خانگی دور ریخت، به‌شرطی که: آن‌ها را با چیزی نامطبوع مانند خاک، خاک بستر گربه یا تفاله‌ی قهوه‌ی مصرف‌شده مخلوط کنید؛ آن را در یک کیسه‌ی پلاستیکی مُهروموم کنید؛ و پیش از بازیافت یا دور انداختنِ ظرف خالی، نام و اطلاعات خود را روی آن خط بزنید.

شمار اندکی از داروهای قوی در «فهرست داروهای قابل‌دفع در توالت» (flush list) سازمان FDA قرار دارند—این‌ها می‌توانند با یک نوبت مصرف باعث مرگ شوند و در صورت نبودِ گزینه‌ی بازپس‌گیری باید در توالت ریخته و دفع شوند. هیچ داروی دیگری را در توالت نریزید. پیش از دفعِ هر دارویی در توالت، فهرست flush list سازمان FDA را بررسی کنید.

داروها قرار است کمک کنند، اما گاهی دردسر می‌آفرینند. نشانه‌های تازه‌ای که پس از افزودن یا تغییر یک دارو شروع می‌شوند می‌توانند علامت هشدار باشند، نه صرفاً نشانه‌ی «پیر شدن». مراقب این موارد باشید:

لازم نیست منتظر بروز مشکل بمانید. دست‌کم سالی یک بار، و هر بار که داروی جدیدی اضافه می‌شود، پزشک مقدار دارویی را تغییر می‌دهد، یا فرد از بیمارستان مرخص می‌شود، درخواست یک مرور کامل دارویی کنید. فهرست کامل—شامل ویتامین‌ها و مکمل‌ها—را همراه ببرید و بپرسید کدام داروها هنوز لازم‌اند. برخی از آن‌ها اغلب می‌توانند بی‌خطر قطع شوند؛ فرایندی که پزشکان آن را «کاهش دارو» (deprescribing) می‌نامند.

داروساز شما یکی از دسترس‌پذیرترین متخصصان است. می‌توانید بدون وقت قبلی مراجعه کنید و از او بخواهید همه‌ی داروها را از نظر تداخل بررسی کند—این کار رایگان است و به نوبت‌گیری نیازی ندارد.

اگر فرد بیمه‌ی Medicare Part D (بخش داروییِ مدیکر) دارد و چند دارو برای بیش از یک بیماری بلندمدت مصرف می‌کند، ممکن است واجد شرایطِ خدمات رایگانِ «مدیریت درمان دارویی» (Medication Therapy Management یا MTM) از طریق طرح داروییِ خود باشد. این خدمت شامل یک «مرور جامع دارویی» سالانه با داروساز است که معمولاً حدود 30 دقیقه طول می‌کشد و در آن همه‌ی داروها را با هم بررسی می‌کنید. برای پرسیدنِ واجد شرایط بودن، با شماره‌ی پشتِ کارتِ طرح دارویی مدیکر تماس بگیرید.

اگر فرد در تنفس مشکل دارد، صورت یا گلویش ورم کرده، درد قفسه‌ی سینه دارد، دچار تشنج شده یا بیدار نمی‌شود، فوراً با 911 تماس بگیرید. در صورت مشکوک بودن به مسمومیت یا مصرف بیش از حد دارو، وقتی فرد هوشیار است و نفس می‌کشد، می‌توانید با مرکز کنترل مسمومیت (Poison Control) به شماره‌ی 1-800-222-1222 هم تماس بگیرید که به‌صورت شبانه‌روزی و رایگان در دسترس است.