Giúp Người Thân Hồi Phục Sau Đột Quỵ Tại Nhà: Cẩm Nang Cho Người Chăm Sóc

Đột quỵ xảy ra khi dòng máu đến một phần của não bị tắc nghẽn hoặc một mạch máu bị vỡ. Các tế bào não bị tổn thương, nên những bộ phận cơ thể do các tế bào đó điều khiển có thể không còn hoạt động như trước. Mỗi ca đột quỵ mỗi khác, vì vậy quá trình hồi phục của mỗi người cũng khác nhau.

Người thân của quý vị có thể bị yếu hoặc tê một bên cơ thể, đi lại hay giữ thăng bằng khó khăn, thay đổi trong cách nói hoặc khả năng hiểu lời nói, khó nuốt, thay đổi thị lực, hoặc gặp vấn đề về trí nhớ và suy nghĩ. Nhiều người còn cảm thấy buồn bã, lo lắng, bực bội hoặc dễ khóc. Đây là điều rất thường gặp sau đột quỵ và không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối.

Tiến bộ nhanh nhất thường đến trong những tuần và tháng đầu tiên, nhưng não bộ vẫn có thể tiếp tục cải thiện trong một thời gian dài. Sự hồi phục thường là một chặng đường đi lên chậm rãi, có ngày tốt và có ngày khó khăn. Mỗi tiến bộ nhỏ đều đáng quý. Sự hỗ trợ bền bỉ của quý vị quan trọng hơn quý vị nghĩ nhiều.

Phục hồi chức năng (rehab) là quá trình luyện tập có hướng dẫn giúp não và cơ thể học lại các kỹ năng. Bắt đầu sớm và luyện tập thường xuyên mang lại cơ hội tốt nhất để lấy lại khả năng. Ba loại trị liệu là cốt lõi của việc phục hồi chức năng sau đột quỵ, và chúng thường phối hợp với nhau như một đội ngũ.

Vật lý trị liệu (PT) xây dựng lại sức mạnh, thăng bằng và khả năng đi lại. Hoạt động trị liệu (OT) giúp với các việc hằng ngày như mặc quần áo, tắm rửa, nấu ăn và sử dụng các dụng cụ an toàn. Ngôn ngữ trị liệu (âm ngữ trị liệu) giúp với việc nói, hiểu lời nói, kỹ năng suy nghĩ và nuốt an toàn.

Ở Nam California, nhiều gia đình nhận được sự chăm sóc này qua quyền lợi chăm sóc sức khỏe tại nhà của Medicare (chương trình bảo hiểm y tế liên bang). Medicare có thể cử y tá cùng các chuyên viên vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và ngôn ngữ trị liệu đến tận nhà. Để hội đủ điều kiện, bác sĩ phải xác nhận rằng người thân của quý vị cần trị liệu hoặc điều dưỡng chuyên môn, bị hạn chế ra khỏi nhà (việc ra khỏi nhà thật sự khó nhọc), và sự chăm sóc được chỉ định trong một kế hoạch do bác sĩ theo dõi. Khi quý vị sử dụng một cơ quan chăm sóc sức khỏe tại nhà được Medicare chứng nhận, quý vị không phải trả gì cho các buổi thăm khám được bảo hiểm chi trả.

Hãy nhờ nhân viên lo thủ tục xuất viện (discharge planner) của bệnh viện sắp xếp dịch vụ chăm sóc tại nhà trước khi người thân rời bệnh viện. Nếu trị liệu đang có hiệu quả, hãy hỏi các chuyên viên trị liệu xem có thể chỉ định thêm buổi thăm khám hay không, để tiến bộ không bị dừng lại quá sớm.

Một khi đã bị đột quỵ, người bệnh có nguy cơ cao bị lần nữa. Tin vui là: phần lớn nguy cơ đó có thể giảm xuống nhờ sự chăm sóc đều đặn mỗi ngày. Đây là điều quan trọng nhất mà quý vị có thể giúp trong vai trò người chăm sóc.

Huyết áp cao là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ. Hãy giúp người thân đo huyết áp tại nhà, ghi lại các con số và chia sẻ với bác sĩ. Các nhóm chăm sóc y tế thường nhắm đến mức huyết áp dưới 130/80, nhưng chính bác sĩ mới là người đặt ra mục tiêu phù hợp cho người thân của quý vị.

Thuốc chỉ có tác dụng khi được uống mỗi ngày, đúng như chỉ định. Các thuốc này thường gồm thuốc huyết áp, thuốc làm loãng máu hoặc aspirin, và thuốc statin để hạ cholesterol. Đừng bao giờ ngừng hay thay đổi thuốc mà không hỏi bác sĩ. Ngoài ra, hãy giúp kiểm soát tiểu đường và cholesterol, chuẩn bị các bữa ăn tốt cho tim với ít muối, khuyến khích vận động nhẹ nhàng theo mức bác sĩ cho phép, và hỗ trợ việc bỏ thuốc lá.

Hãy giữ đủ mọi cuộc hẹn tái khám. Những lần khám này giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc và phát hiện sớm các vấn đề. Nếu người thân của quý vị bị nhịp tim không đều (rung nhĩ), hãy hỏi bác sĩ về tình trạng này, vì nó làm tăng nguy cơ đột quỵ và thường cần dùng thuốc làm loãng máu.

Một ngôi nhà an toàn giúp giảm nguy cơ té ngã, điều thường gặp sau đột quỵ. Hãy đi qua từng phòng và hình dung cách người thân di chuyển. Hãy nhờ chuyên viên hoạt động trị liệu đến tận nhà và gợi ý những thay đổi phù hợp với chính ngôi nhà của quý vị.

Về giao tiếp, hãy kiên nhẫn. Nếu người thân gặp khó khăn với từ ngữ (chứng mất ngôn ngữ - aphasia), điều đó không có nghĩa là họ không suy nghĩ được rõ ràng. Hãy cho họ thời gian, đặt những câu hỏi có-hoặc-không, dùng câu ngắn, và thử chỉ tay, viết ra hoặc dùng hình ảnh. Hãy tắt TV để dễ tập trung hơn. Đừng bao giờ nói về họ như thể họ không có mặt ở đó.

Nếu việc nuốt gặp khó khăn, hãy làm theo sát các hướng dẫn về thức ăn và nước uống của chuyên viên ngôn ngữ trị liệu để tránh bị sặc và nhiễm trùng phổi. Hãy ngồi thẳng khi ăn và ăn thật chậm rãi.

Việc chăm sóc là một hành động yêu thương, và cũng là một công việc vất vả. Nếu quý vị kiệt sức, quý vị sẽ không thể giúp được người thân. Chăm sóc bản thân là một phần của việc chăm sóc họ, chứ không phải là điều xa xỉ.

Hãy nhận sự giúp đỡ khi bạn bè hoặc người thân đề nghị, và giao cho họ những việc cụ thể như đi lấy thuốc hoặc ngồi bên cạnh người thân của quý vị một giờ đồng hồ. Hãy giữ một tập hồ sơ đơn giản hoặc ghi chú trong điện thoại về thuốc men, bác sĩ và các cuộc hẹn để không bị thất lạc điều gì. Hãy để ý các dấu hiệu căng thẳng của chính mình, chẳng hạn như khó ngủ, hay cáu giận, hoặc cảm thấy tuyệt vọng, và hãy nói chuyện với bác sĩ của quý vị nếu chúng ngày càng nặng thêm.

Ở California, các gia đình có thể hội đủ điều kiện nhận thêm sự trợ giúp. In-Home Supportive Services (IHSS - Dịch Vụ Hỗ Trợ Tại Nhà) là một chương trình của Medi-Cal (chương trình Medicaid của California) có thể chi trả cho việc chăm sóc cá nhân và giúp đỡ tại nhà cho những người lớn tuổi, khiếm thị hoặc khuyết tật, và trong nhiều trường hợp, một thành viên trong gia đình có thể trở thành người chăm sóc được trả lương. Văn phòng dịch vụ xã hội của quận (county) nơi quý vị ở có thể giải thích cách nộp đơn.

Vì người thân của quý vị có nguy cơ bị đột quỵ lần nữa cao hơn, hãy học thuộc các dấu hiệu cảnh báo và hành động thật nhanh. Một cách dễ nhớ là từ FAST (nghĩa là "nhanh" trong tiếng Anh). Một cơn đột quỵ mới là một trường hợp cấp cứu y tế, và việc được cứu giúp trong những phút và giờ đầu tiên có thể cứu được não bộ và tính mạng của người bệnh.

Nếu quý vị thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, dù nó có vẻ đã biến mất, hãy gọi 911 ngay lập tức. Đừng chờ xem tình trạng có khá hơn không, và đừng tự mình lái xe đến bệnh viện. Đội xe cứu thương có thể bắt đầu cấp cứu ngay trên đường đi và đưa người thân của quý vị đến đúng bệnh viện thật nhanh.

Hãy ghi nhớ thời điểm quý vị nhìn thấy các triệu chứng đầu tiên và báo cho tổng đài viên 911. Các bác sĩ cần biết cơn đột quỵ bắt đầu lúc nào để chọn phương pháp điều trị tốt nhất.