Dấu hiệu sớm và các giai đoạn Alzheimer: Cẩm nang cho người chăm sóc

Trước hết, hãy hít thở. Quên nơi để chìa khóa hoặc thỉnh thoảng không nhớ ra tên người hàng xóm là một phần bình thường của tuổi già. Điều đó xảy ra với tất cả chúng ta, và tự nó không phải là dấu hiệu của Alzheimer. Điều quan trọng là kiểu diễn biến: liệu các thay đổi có xấu đi theo thời gian và có bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hay không.

Hiệp hội Alzheimer vạch ra một ranh giới hữu ích giữa những thay đổi điển hình do tuổi tác và các dấu hiệu cảnh báo. Khác biệt then chốt thường nằm ở cuộc sống hằng ngày. Thỉnh thoảng quên một cuộc hẹn nhưng sau đó nhớ lại là điển hình. Quên thông tin vừa học và hỏi đi hỏi lại cùng một câu là dấu hiệu cảnh báo đáng lưu ý.

Đây là cách hai điều này thường được so sánh:

Alzheimer ảnh hưởng nhiều hơn trí nhớ. Nó dần thay đổi tư duy, phán đoán, ngôn ngữ, tâm trạng và hành vi. Nhận thấy vài dấu hiệu trong số này, đặc biệt nếu chúng mới xuất hiện và đang xấu đi, là lý do để trò chuyện với bác sĩ. Hiệp hội Alzheimer liệt kê mười dấu hiệu sớm, và CDC cùng Viện Quốc gia về Lão hóa (National Institute on Aging) mô tả cùng một bức tranh.

Mười dấu hiệu sớm cần để ý là:

Alzheimer là một bệnh tiến triển, nghĩa là nó xấu đi theo thời gian, nhưng diễn ra chậm, thường qua nhiều năm. Không có hai người nào đi theo cùng một con đường giống hệt nhau, và khung thời gian rất khác nhau. Hiệp hội Alzheimer lưu ý rằng người bệnh sống trung bình từ bốn đến tám năm sau chẩn đoán, dù một số người sống đến 20 năm. Biết các giai đoạn chung giúp bạn lường trước điều có thể xảy đến và lên kế hoạch trước, mà không phải gánh nỗi lo của ngày mai vào hôm nay.

Bác sĩ thường mô tả bệnh theo các giai đoạn. Trước khi triệu chứng rõ ràng, có thể có một giai đoạn tiền lâm sàng, khi các thay đổi trong não đang diễn ra nhưng người bệnh trông vẫn ổn, và một giai đoạn suy giảm nhận thức nhẹ, khi các thay đổi đã nhận thấy được nhưng sinh hoạt hằng ngày phần lớn vẫn độc lập. Không phải ai bị suy giảm nhận thức nhẹ cũng sẽ tiến triển thành Alzheimer. Một khi đã có sa sút trí tuệ, bệnh thường được chia thành ba giai đoạn.

Nhẹ (giai đoạn sớm): Người thân của bạn thường vẫn có thể sinh hoạt độc lập. Họ có thể lái xe, làm việc và giữ hoạt động xã hội, trong khi nhận thấy nhiều lần quên hơn, như quên những từ quen thuộc, để lạc đồ dùng hằng ngày, hoặc gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch và sắp xếp. Bạn bè và gia đình cũng thường bắt đầu để ý.

Vừa (giai đoạn giữa): Đây thường là giai đoạn dài nhất và có thể kéo dài nhiều năm. Khi bệnh ảnh hưởng đến nhiều phần hơn của não, triệu chứng trở nên rõ rệt hơn, và người thân của bạn có thể cần trợ giúp trực tiếp hơn cùng sự giám sát sát sao hơn.

Nặng (giai đoạn muộn): Ở giai đoạn cuối này, triệu chứng sa sút trí tuệ trở nên nghiêm trọng. Người bệnh cần chăm sóc suốt ngày đêm cho các sinh hoạt hằng ngày và cuối cùng mất khả năng duy trì một cuộc trò chuyện, rồi sau đó là kiểm soát vận động. Việc chăm sóc chuyển hướng sang sự thoải mái, phẩm giá và kết nối.

Nếu bạn nhận thấy vài dấu hiệu cảnh báo, hoặc nếu các thay đổi đang ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy đặt lịch hẹn với bác sĩ chăm sóc chính của người thân. Bạn không cần đợi đến khủng hoảng, và không cần chắc chắn đó là Alzheimer. Đi kiểm tra đơn giản là bước tiếp theo có trách nhiệm, và là bước bạn có thể thực hiện bằng tình yêu thương chứ không phải sự hoảng sợ.

Một trong những lý do khiến người ta yên tâm nhất khi đi đánh giá là không phải mọi nguyên nhân gây rối loạn trí nhớ đều là Alzheimer, và một số nguyên nhân có thể chữa được hoặc thậm chí đảo ngược. Tác dụng phụ của thuốc, vấn đề tuyến giáp, thiếu vitamin như B12 thấp, nhiễm trùng (nhiễm trùng đường tiết niệu có thể gây lú lẫn đột ngột ở người lớn tuổi), trầm cảm và ngủ kém đều có thể giống sa sút trí tuệ. Bác sĩ có thể xác định điều gì đang xảy ra, đôi khi mang lại tin tốt.

Chẩn đoán sớm cũng mở ra những cánh cửa thực sự. FDA đã phê duyệt các loại thuốc có thể giúp kiểm soát triệu chứng, và các phương pháp điều trị mới hơn có thể làm chậm sự suy giảm ở một số người trong giai đoạn sớm nhất. Ngoài thuốc men, chẩn đoán sớm cho gia đình bạn thời gian để đưa ra các quyết định pháp lý, tài chính và chăm sóc khi người thân còn có thể tham gia, để kết nối với hỗ trợ và tận hưởng trọn vẹn những ngày tốt lành.

Một lưu ý quan trọng: lú lẫn đột ngột xuất hiện trong vài giờ hoặc một hai ngày không phải là Alzheimer thông thường. Nó có thể báo hiệu đột quỵ, nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc phản ứng thuốc, và là một cấp cứu y tế. Hãy gọi bác sĩ ngay, hoặc gọi 911 nếu người đó còn bị yếu một bên, khó nói, đau đầu dữ dội đột ngột, hoặc thay đổi ý thức.

Chăm sóc sa sút trí tuệ tốt là đồng hành với người thân ở đúng nơi họ đang ở. Điều hữu ích ở giai đoạn sớm khác với điều hữu ích về sau, và điều chỉnh cách tiếp cận khi mọi thứ thay đổi không phải là bỏ cuộc. Đó là chăm sóc chu đáo. Những thói quen nhỏ, đều đặn và một môi trường bình tĩnh thường có ích ở mọi giai đoạn.

Đây là những điểm tựa thực tế cho từng giai đoạn:

Bạn không phải tự mình xoay xở việc này, và bạn cũng không nên. Sự trợ giúp miễn phí, đáng tin cậy tồn tại khắp Nam California, và tìm đến sớm giúp cả hành trình trở nên dễ quản lý hơn.

Hiệp hội Alzheimer vận hành Đường dây nóng 24/7 tại số 800-272-3900, do các chuyên gia trực, những người có thể trả lời câu hỏi, cùng bạn vượt qua một đêm khó khăn và kết nối bạn với các chương trình địa phương bằng nhiều ngôn ngữ. California cũng tài trợ một mạng lưới toàn tiểu bang gồm các Trung tâm Nguồn lực cho Người chăm sóc, cung cấp cho người chăm sóc trong gia đình dịch vụ tư vấn, lập kế hoạch chăm sóc và nghỉ ngơi miễn phí hoặc chi phí thấp. Cơ quan Lão hóa Khu vực (Area Agency on Aging) của quận bạn và Kết nối Nguồn lực Lão hóa và Khuyết tật (Aging and Disability Resource Connection) có thể hướng dẫn bạn đến các chương trình ban ngày cho người lớn, hỗ trợ tại nhà và phương tiện đi lại.

Khi lập kế hoạch, hãy tìm hiểu các hỗ trợ thiết thực được đề cập trong các cẩm nang liên quan của chúng tôi, từ các lựa chọn chăm sóc tại nhà và cải thiện an toàn đến các văn bản lập kế hoạch pháp lý. Thực hiện từng bước một, với sự hỗ trợ thực sự phía sau, chính là cách các gia đình vượt qua giai đoạn này mà vẫn giữ nguyên vẹn phẩm giá của người thân và sự khỏe mạnh của chính mình.

Cẩm nang này mang tính giáo dục và không phải lời khuyên y tế, pháp lý hay tài chính. Để chẩn đoán, điều trị và ra quyết định về việc chăm sóc người thân, hãy trao đổi với bác sĩ của họ và các chuyên gia có chuyên môn. Trong trường hợp khẩn cấp, hãy gọi 911.