Quản Lý Thuốc An Toàn Cho Người Cao Tuổi Tại Nhà

Khi lớn tuổi, việc dùng nhiều loại thuốc cho các bệnh khác nhau là chuyện thường gặp, như cao huyết áp, tiểu đường, hay bệnh tim. Dùng nhiều thuốc cùng lúc gọi là tình trạng đa dược (polypharmacy). Trong số người từ 65 tuổi trở lên, khoảng 4 trên 10 người dùng từ năm đến chín loại thuốc, và gần 2 trên 10 người dùng từ mười loại trở lên.

Càng nhiều thuốc thì càng dễ xảy ra sai sót. Các viên thuốc có thể tương tác với nhau theo cách nguy hiểm. Một liều có thể bị bỏ sót, hoặc lỡ uống thành hai lần. Thuốc không kê toa, vitamin và thực phẩm chức năng từ thảo dược cũng được tính vào, và chúng cũng có thể gây rắc rối khi dùng chung với thuốc kê toa.

Đây không phải rủi ro nhỏ. Người cao tuổi có nguy cơ phải nhập viện vì phản ứng xấu với thuốc cao hơn nhiều so với người trẻ, và nhiều trường hợp trong số đó lẽ ra đã có thể phòng tránh được. Tin vui là: chỉ cần vài cách sắp xếp đơn giản tại nhà là có thể ngăn được phần lớn các sai sót về thuốc.

Công cụ hữu ích nhất chính là một danh sách thuốc cập nhật. Hãy ghi lại mọi loại thuốc kê toa, thuốc không kê toa, vitamin và thực phẩm chức năng mà người đó đang dùng. Với mỗi loại, ghi rõ tên thuốc, liều lượng (uống bao nhiêu), uống vào lúc nào, và uống để làm gì. Cập nhật danh sách mỗi khi có thay đổi.

Hãy để danh sách ở nơi dễ tìm, và mang theo mỗi lần đi khám bác sĩ, đi nhà thuốc, hay vào phòng cấp cứu. Đưa một bản sao cho bất kỳ ai phụ giúp chăm sóc. Viện Lão khoa Quốc gia (National Institute on Aging) có sẵn các mẫu ghi chép miễn phí mà bạn có thể in ra để bắt đầu.

Vài thói quen nhỏ giúp việc uống thuốc hằng ngày an toàn hơn nhiều:

Hãy cất thuốc ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nóng và ẩm. Tủ thuốc trong phòng tắm thật ra là chỗ không tốt vì có hơi nước từ vòi sen. Một kệ trong phòng ngủ hay tủ bếp đặt xa bếp nấu thường tốt hơn. Giữ mỗi loại thuốc trong hộp gốc còn nguyên nhãn, và để xa tầm với của trẻ nhỏ và các cháu.

Bỏ thuốc cũ hoặc thuốc không dùng đến đúng cách sẽ bảo vệ cả nhà. Thuốc thừa để trong tủ có thể bị uống nhầm hoặc bị lạm dụng.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) cho biết cách tốt nhất với hầu hết các loại thuốc là chương trình thu hồi thuốc (take-back). Bạn có thể mang thuốc không dùng đến nhiều nhà thuốc và đồn cảnh sát để gửi lại, hoặc tham gia các sự kiện Ngày Thu hồi Thuốc Kê toa Toàn quốc do DEA tổ chức. Dùng công cụ tra cứu địa điểm trên trang web của DEA để tìm thùng thu gom gần bạn ở các quận Los Angeles, Orange, San Diego, Riverside và San Bernardino.

Nếu không có sẵn nơi thu hồi thuốc, FDA cho biết hầu hết thuốc có thể bỏ vào thùng rác sinh hoạt nếu bạn: trộn chúng với thứ gì đó khó chịu như đất, cát vệ sinh cho mèo, hoặc bã cà phê đã dùng; bỏ hỗn hợp đó vào túi nhựa buộc kín; và xóa tên cùng thông tin của bạn trên chai thuốc rỗng trước khi đem tái chế hay vứt đi.

Một số ít loại thuốc mạnh nằm trong "danh sách xả bồn cầu" (flush list) của FDA — những thuốc này có thể gây tử vong chỉ với một liều và nên xả xuống bồn cầu nếu không có nơi thu hồi. Đừng xả bất cứ thứ gì khác. Hãy kiểm tra danh sách xả bồn cầu của FDA trước khi xả bất kỳ loại thuốc nào.

Thuốc lẽ ra phải giúp ích, nhưng đôi khi lại gây rắc rối. Những triệu chứng mới xuất hiện sau khi thêm hoặc đổi một loại thuốc có thể là dấu hiệu cảnh báo, chứ không đơn thuần là "do tuổi già". Hãy để ý những điều sau:

Bạn không cần chờ đến khi có vấn đề mới làm. Hãy xin rà soát toàn bộ thuốc ít nhất mỗi năm một lần, và bất cứ khi nào thêm một loại thuốc mới, bác sĩ đổi liều, hoặc người bệnh vừa xuất viện. Mang theo danh sách đầy đủ — kể cả vitamin và thực phẩm chức năng — và hỏi xem những thuốc nào còn cần dùng. Một số thuốc thường có thể ngưng an toàn, việc này bác sĩ gọi là giảm thuốc (deprescribing).

Dược sĩ là một trong những chuyên gia dễ tiếp cận nhất. Bạn có thể ghé vào và nhờ họ rà soát tất cả thuốc để kiểm tra tương tác — việc này miễn phí và bạn không cần hẹn trước.

Nếu người đó có Medicare Part D (bảo hiểm thuốc của Medicare) và dùng nhiều thuốc cho hơn một bệnh mạn tính, họ có thể đủ điều kiện nhận dịch vụ Quản lý Điều trị bằng Thuốc (Medication Therapy Management, MTM) miễn phí thông qua chương trình bảo hiểm thuốc của mình. Dịch vụ này gồm một buổi Rà soát Thuốc Toàn diện với dược sĩ mỗi năm, thường khoảng 30 phút, cùng nhau xem lại từng loại thuốc. Hãy gọi số điện thoại in ở mặt sau thẻ bảo hiểm thuốc Medicare để hỏi xem họ có đủ điều kiện không.

Hãy gọi 911 ngay lập tức nếu người đó khó thở, sưng mặt hoặc cổ họng, đau ngực, lên cơn co giật, hoặc gọi mãi không tỉnh. Nếu nghi ngờ ngộ độc hoặc quá liều mà người đó vẫn tỉnh và thở được, bạn cũng có thể gọi Trung tâm Chống độc (Poison Control) theo số 1-800-222-1222, phục vụ 24/7 và miễn phí.